Stratejik petrol rezervlerinde ne kadar petrol kaldı?

İran savaşı ve akabinde global petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği kritik Hürmüz Boğazı’nın kapanması, onlarca yıldır görülmemiş ölçekte bir petrol arz şokuna yol açtı.

Bu kriz, kaybolan arzı telafi edecek alternatifler bulmak için dünya genelindeki ülkeleri harekete geçirdi. Bilhassa Ortadoğu güç kaynaklarına büyük ölçüde bağımlı olan Asya ülkeleri başta olmak üzere birçok hükümet, yakıt talebini azaltmaya yönelik tedbirler de aldı.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Mart ayında endüstrileşmiş ülkelerin acil durum stoklarından yaklaşık 400 milyon varillik büyük bir petrol rezervi salımını koordine etti. Bu adımın maksadı kâfi arzı sağlamak ve ham petrol fiyatlarını istikrara kavuşturmaktı.

Stratejik rezervler tampon misyonu görüyor

Savaştan evvel global ham petrol piyasalarında arz fazlası bulunuyordu.

Büyük ekonomiler de bu süreçte geniş stratejik rezervler oluşturdu. Dünyadaki en büyük petrol stokları Çin, ABD ve Japonya’nın elinde bulunuyordu.

ABD Güç Enformasyon Yönetimi’nin (EIA) bilgilerine nazaran, Aralık 2025 prestijiyle Çin’in ticari ve devlet rezervleri dahil toplam petrol stoku yaklaşık 1,4 milyar varile ulaşıyordu.

ABD’nin Stratejik Petrol Rezervi’nde yaklaşık 413 milyon varil petrol bulunurken, ticari ham petrol stokları da 411 milyon varil seviyesindeydi.

Japonya ise sadece devlet denetimindeki rezervlerde yaklaşık 263 milyon varille dünyanın üçüncü büyük stratejik petrol stokuna sahipti.

Avrupa Birliği (AB) ülkeleri de yasa gereği en az 90 günlük net ithalatı yahut 61 günlük tüketimi karşılayacak seviyede acil durum petrol stoku bulundurmak zorunda.

AB ülkeleri, IEA uyumunda piyasaya sürülen 400 milyon varilin yaklaşık yüzde 20’sini sağladı. Almanya 19,5 milyon varil, Fransa 14,6 milyon varil, İspanya 11,6 milyon varil ve İtalya 10 milyon varil petrol piyasaya sürdü.

Amerikan Güç Enformasyon Yönetimi’ne nazaran, Hindistan’ın stratejik rezervlerinde yaklaşık 21 milyon varil petrol bulunuyordu.

Finansal data ve tahlil şirketi S&P Global’e nazaran, bu rezervler ülkenin net petrol ithalatını yaklaşık 9,5 gün karşılayabiliyor. Lakin devlet denetimindeki petrol şirketlerinin stokları da hesaba katıldığında bu müddet yaklaşık 74 güne çıkıyor.

Bu stratejik rezervlerin yanı sıra, denizde bekleyen petrol tankerlerindeki milyonlarca varil Rus ham petrolü de Asya’daki alıcılar için erişilebilir hâle geldi. Bunun nedeni, ABD’nin global arzı artırmak maksadıyla bu petrole yönelik yaptırımları süreksiz olarak askıya alması oldu.

Petrol rezervleri ne vakit kritik düzeylere inecek?

Bu petrol stokları şimdiye kadar güç şokunun tesirlerini hafifletmeye ve arz dalgalanmalarını yönetmeye yardımcı oldu.

Ancak savaşın başlamasından yaklaşık üç ay sonra, Washington ile Tahran’ın çatışmayı sona erdirecek ve kritik su yolunu tekrar açacak bir muahedeye yaklaşabileceğine dair umutlara karşın Hürmüz Boğazı’ndaki petrol trafiği hâlâ durmuş durumda.

Kesintinin sürmesi nedeniyle ülkeler hem stratejik rezervlerini hem de ticari stoklarını süratle tüketmeye devam ediyor.

Uluslararası Enerji Ajansı, global petrol stoklarının Mart ve Nisan aylarında rekor süratte azaldığını ve toplamda 246 milyon varil düştüğünü açıkladı.

IEA Başkanı Fatih Birol da kısa müddet evvel petrol stoklarının “sonsuz olmadığını” ve dünya genelinde “çok hızlı” azaldığını söyledi.

Birol ayrıyeten üretim ve rafineri kapasitesinin savaş öncesi düzeylere dönmesinin “uzun zaman alacağını” vurguladı.

ABD’li yatırım bankası Goldman Sachs da geçen hafta misal bir ikazda bulunarak global petrol stoklarının bu ay rekor süratle eridiğini açıkladı.

Capital Economics Başekonomisti Neil Shearing, 18 Mayıs tarihli araştırma notunda, “Mevcut tüketim suratı devam ederse ticari petrol stokları Haziran sonuna kadar kritik derecede düşük düzeylere inebilir” sözlerini kullandı.

Shearing, arz şartlarının kısa müddette düzelmemesi halinde “fiyatların keskin biçimde yükselebileceği” ihtarında bulundu.

Stoklardaki azalma fiyatları nasıl etkileyecek?

Mevcut durum bilhassa yaz aylarındaki yüksek talep periyodunda petrol kıtlığı kaygılarını artırdı.

Columbia Üniversitesi Global Güç Siyaseti Merkezi’nde misyon yapan güç uzmanı Antoine Halff, DW’ye yaptığı açıklamada, arz kesintilerinin sürmesi halinde “kıtlığın tüm bölgelerde ve tüm kesimlerde birebir ölçüde hissedilmeyeceğini” söyledi.

Halff, Ortadoğu güç kaynaklarına yüksek bağımlılıkları nedeniyle Asya ülkelerinin en fazla etkilenecek bölgeler ortasında olduğunu, havacılık ve uçak yakıtının da en ağır etkiyi hissedecek bölümlerden biri olduğunu belirtti.

Halff’a nazaran, bu durum petrol fiyatlarında da önemli artışlara yol açacak ve bunun tesiri “ABD üzere kendi arzı güçlü olan ülkelerde bile hissedilecek.”

Ham petrol fiyatları, arz derdi ve jeopolitik risk primi nedeniyle savaş öncesine kıyasla hâlâ yüksek düzeylerde seyrediyor.

Bununla birlikte fiyatlar, haber akışına karşı son derece hassas ve dalgalı bir görünüm sergiliyor. Çatışmanın kısa müddette sona erebileceğine işaret eden açıklamalar sonrasında fiyatlar gerilerken, boğazın daha uzun mühlet kapalı kalacağına yönelik işaretler fiyatları tekrar üst taşıyor.

RBC Capital Markets Global Emtia Stratejisi ve Ortadoğu-Kuzey Afrika Araştırmaları Başkanı Helima Croft ise piyasaların çatışmanın tahlilindeki zorlukları hafife aldığını düşünüyor.

Croft bir raporunda, “Hürmüz Boğazı’nın kısa müddette büsbütün olağana döneceği tarafındaki beklentiler, tahlilin kolay olacağına ve tarafların stratejik hesaplarına ait gerçekçi olmayan varsayımlara dayanıyor” diye yazdı.

Uzman, mevcut arz kaybı suratının sürmesi halinde “ay sonuna kadar toplam ham petrol kaybının 1 milyar varili aşacağını ve durum Haziran boyunca değişmezse 1,5 milyar varile yaklaşacağını” öngörüyor.

Croft’a nazaran bu durum, petrol fiyatlarını 2008’de görülen tepe düzeylere yaklaştırabilir:

“Bu kademede piyasayı dengeleyecek öge muhtemelen talepteki düşüş olacaktır.”

Bazı ülkeler şimdiden talebi azaltmak ve yakıt tasarrufu sağlamak hedefiyle tedbirler almaya başladı. Filipinler’de çalışma haftasının kısaltılması ve Pakistan’da ulaşım kullanımının azaltılması bu tedbirler ortasında yer alıyor.

Stratejik petrol rezervlerinde ikinci bir koordineli salım mı geliyor?

Buna rağmen stokların azalması karşısında hükümetler ikinci bir koordineli rezerv salımına sıcak bakmıyor.

Geçen hafta G7 ülkelerinin maliye bakanlarına mesken sahipliği yapan Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure, Financial Times’a yaptığı açıklamada stokların “sınırlı” olduğunu ve çatışmanın mühleti ile şiddeti konusunda netlik olmadan yeni bir salımın mümkün olmadığını söyledi.

Halff ise Hürmüz Boğazı’nın daha uzun mühlet kapalı kalması halinde “hükümetlerin hem arzı garanti altına alıp hem de fiyatları denetim altında tutmak için yapabilecekleri fazla bir şey kalmayacağını” belirtti:

“Stratejik rezervlerden petrol piyasaya sürmek yardımcı olabilir, lakin bunun da bir sonu var. Zira bu kaynaklar sonsuz değil.”