Portekiz’de yabancı iş gücüne muhtaçlık artıyor

 Portekiz’de muhalefetteki çok sağcı Chega Partisi’nin son seçimlerden bu yana hâlâ ülkenin birçok bölgesinde asılı afişlerinde “Göçmenler toplumsal yardımlarla geçinmemeli” ve gibisi sloganlar yer alıyor. Yabancılarla ilgili son derece sert yeni maddelerin çıkarıldığı Portekiz’de bu sloganın gerçek olduğunu düşünen vatandaşların sayısı da giderek artıyor.

Oysa Portekiz’de yaşayan yabancıların sayısı yaklaşık 1,5 milyon. Bunların neredeyse tamamı çalışmak için Portekiz’e gelen göçmenler. Bu da ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 14’üne karşılık geliyor. Lakin yabancı korkusu, hatta yabancı düşmanlığı giderek yayılıyor.

Veriler ise ülkenin artık yabancılar olmadan ayakta kalamayacağını gösteriyor: Göçmenler, Portekizlilerden daha fazla toplumsal yardım almıyor. Bilakis, toplumsal güvenlik sistemi onların katkıları olmadan önemli finansman sıkıntıları yaşardı. Ayrıyeten işletmelerde çok sayıda kıymetli konum boş kalırdı. Kafelerde çalışan garsonlardan, ihraç edilen meyveleri toplayan tarım emekçilerine kadar pek çok alanda göçmen emeği vazgeçilmez hale geldi.

Portekiz Göç Gözlemevi tarafından hazırlanan ve Göç Yönetimi AIMA tarafından yayımlanan bir araştırma, konuk çalışanların ülkenin toplumsal güvenlik sistemine katkısının ne kadar değerli olduğunu ortaya koyuyor. Geçen yıl yaklaşık 1,1 milyon yabancı, Portekiz’de yasal olarak çalıştığı için toplumsal güvenlik primi ödedi. Bu sayı, on yıl öncesine nazaran yüzde 447 artış manasına geliyor.

Ödenen primler ise yüzde 763 artarak yaklaşık 4,2 milyar euroya ulaştı. Bu ölçü, tüm toplumsal güvenlik katkılarının yüzde 14’üne denk geliyor.

Göçmenler ülkeyi ayakta tutuyor

Uzun yıllardır iş gücü göçü konusunda araştırmalar yapan sosyolog Elísio Estanque, Portekiz’in yabancı çalışanların ödediği primlere muhtaçlık duyduğunu söylüyor:

“Portekiz, Avrupa Birliği’nin en süratli yaşlanan ülkelerinden biri. Toplumsal güvenlik sistemi giderek daha fazla emekli maaşı ödüyor ve sıhhat harcamaları da süratle artıyor. Yabancı emekçiler primleriyle bu sisteme değerli katkı sağlıyor.”

Ancak sorun sadece toplumsal güvenlik değil. Estanque’ye nazaran göçmenler fiilen ülkeyi ayakta tutuyor:

“En büyük göçmen kümesi olan Brezilyalılar bilhassa ticaret ve hizmet kesiminde çalışıyor. Uber araçlarını onlar kullanıyor, yemek dağıtımını onlar yapıyor. Brezilyalı çalışan bulunmayan neredeyse hiçbir mağaza yok.”

Brezilyalı Veronica Santos, Portekiz’de yaşayan göçmenlerden biri. Üç ay evvel Portekiz’e gelen Santos, ülkenin orta kesitindeki Leiria kentinde bir restoranda çalışıyor. Eşi ise inşaatlarda amelelik yapıyor. Çift, iş bulmakta hiçbir sorun yaşamadığını söylüyor.

Veronica, “Burada yeterli para kazanıyoruz” diyor ve Portekiz’e gelme kararlarının yanlışsız olduğunu belirtiyor. Genç bayan, Brezilya’da fiyatların daha düşük olmasının yanı sıra güvenlik meselelerinin da önemli boyutta olduğunu vurguluyor:

“Brezilya’da güvensizlik çok büyük, cürüm oranı yüksek. Portekiz çok daha inançlı.”

Kendisi ve eşinin yeni ömürlerinden şad olduğunu anlatan Veronica, artan yabancı düşmanlığı konusunda ise diplomatik davranıyor:

“Irkçılar her yerde var. Portekiz’de de Brezilya’da da. Buna karşı ne yapılabilir bilmiyorum.”

Göçmenler günah keçisi ilan ediliyor

Leiria Uygulamalı Bilimler Üniversitesi’nde iktisat dersleri veren João Neves’e nazaran Chega üzere çok sağcı partiler göçmenleri ülkedeki problemlerin sorumlusu üzere gösteriyor. Lakin Neves, bu popülist telaffuzların gerçeklerle ilgisi olmadığını söylüyor:

“Göçmen personeller olmadan birtakım bölümlerin büsbütün kapanması gerekir. Portekizli iş gücü yetersiz. Fiyatlar önemli biçimde artsa bile bu açığı kapatacak çalışan bulunamaz.” 

Örneğin ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 20’sini oluşturan turizm kesimi ucuz yabancı iş gücüne bağımlı. Göçmenler olmadan çok sayıda otel kapanmak zorunda kalırdı.

Aynı durum tarım için de geçerli. Bilhassa ihraç edilen orman meyvelerinin üretiminde çalışan çok sayıda Asyalı mevsimlik emekçi bulunuyor. Onlar olmadan hasat yapılamayacağı belirtiliyor.

Sosyal güvenlik sistemi açısından da durum emsal. 2025 yılında yabancı sigortalıların sisteme ödediği primlerle aldıkları toplumsal yardımlar ortasındaki fark yaklaşık 3,3 milyar euro fazla verdi. Bu para, büyük ölçüde genç yabancı çalışanların ödediği katkılardan oluşuyor ve yaşlı Portekizlilerin emekli maaşları, işsizlik yardımları ve hastalık ödemeleri için kullanılıyor.

Uzun vadeli göç siyaseti yok

Yabancı çalışanlar ülkeye büyük ekonomik katkı sağlasa da Portekiz’de önyargılar ve toplumsal tansiyonlar artıyor.

Sosyolog Elísio Estanque, son yıllarda yabancıların Portekiz’e çalışmak için çok kolay gelebildiğini hatırlatıyor:

“Kontrolsüz bir akın yaşandı ve entegrasyon siyaseti yoktu. Toplumsal problemlerin ağırlaştığı bölgeler oluştu. Bu da yabancı dehşetinin artmasına yol açtı.”

Ancak Estanque’ye nazaran geçmişte yapılan yanılgılar, artık yeni yanılgılara neden oluyor:

“Aşırı sağın teklifleri ve hükümetin giderek bunlara yaklaşması insanlık dışı, berbat ve ülkenin problemlerine tahlil değil.”

Göçmenlerin ülkede kalış mühletini altı aya kadar düşürme teşebbüslerinin yeni sıkıntılar yaratacağını belirten Estanque şöyle konuşuyor:

“Göçmenler kısa müddette mümkün olduğunca fazla para kazanmak istedikleri için daha fazla sömürülmeye açık hale geliyor. Bu da onları daha kırılgan yapıyor.”

Ekonomist João Neves de Portekiz’in uzun vadeli ve sürdürülebilir bir göç siyasetinden mahrum olduğunu düşünüyor:

“Oysa biz de bir vakitler göç veren bir ülkeydik. Bu bölgeden çok sayıda Portekizli çalışmak için Avrupa’nın öteki ülkelerine gitmişti. Bu daha yalnızca 60 yıl önceydi ve anlaşılan bundan hiçbir ders çıkarmamışız.”

Ancak Portekiz’de çalışan yabancı personeller ülkelerine döndüklerinde, örneğin Almanya’da olduğu üzere, toplumsal güvenlik primlerini geri alamıyor. Bu para Portekiz toplumsal güvenlik sisteminde kalıyor.