Jet yakıtı: Kerosen sıkışıklığı Türkiye’yi nasıl etkiliyor?

Avrupa, Ortadoğu’ya bağımlılık ve Hürmüz Boğazı kaynaklı tedarik riski nedeniyle jet yakıtında kıtlık yaşanmasından telaşlı.

Türkiye ise temel hususu kerosen olan jet yakıtı üretiminde iç talebini karşılayabilen ülkelerden biri. Bu nedenle fizikî kerosen ezası beklenmiyor. Güç ve rafineri altyapısı sayesinde Türkiye’nin jet yakıtı üretim kapasitesi iç tüketimi karşılamaya yetiyor.

Ancak global fiyat şoku ve havayolu maliyetleri üzerinden Türkiye’de de turizm ve seyahat kesimini baskılamaya başladı.

Sektör temsilcilerine nazaran artan uçak bileti fiyatları rezervasyonları düşürüyor ve Türkiye rakip destinasyonlara karşı avantaj kaybediyor.

“Avrupa’daki arz derdi Türkiye’de yaşanmıyor”

DW Türkçe’ye konuşan güç piyasaları uzmanı Ali Arif Aktürk’e nazaran Türkiye’nin kendi rafinerilerinde yaptığı üretimle jet yakıtı muhtaçlığını karşılayabilen ülkeler ortasında olduğuna dikkat çekiyor. Bu nedenle Avrupa’da görülen sıkışıklık Türkiye’de yaşanmıyor. Aktürk, bilhassa İstanbul Havalimanı’nın depolama kapasitesinin de bu yapıyı desteklediğini belirtiyor.

Buna rağmen Türkiye, global fiyat artışından muaf değil. DW’nin derlediği S&P Küresel Platts datalarına nazaran Avrupa’da jet yakıtı fiyatı, şubat sonunda varil başına yaklaşık 100 dolar düzeylerindeyken Mart başında İran kaynaklı bölgesel tansiyonun tırmanmasıyla sert yükseldi.

6 Mart’ta 186,8 dolara, 2 Nisan’da ise 229,94 dolarla doruğa çıktı. Nisan sonu prestijiyle fiyatlar kısmen gerilese de Avrupa jet yakıtı fiyatı hâlâ 193 doların üzerinde bulunuyor. Bu da savaş öncesine kıyasla fiyatların yaklaşık iki katına yaklaştığını gösteriyor.

Yakıt maliyetindeki artış biletlere yansıyor

Aktürk, global petrol ve eser fiyatlarındaki yükselişin Türkiye’de havayolu nakliyatını direkt etkilediğini tabir ediyor. Havayolu şirketlerinin toplam maliyetlerinin yaklaşık üçte birinin yakıttan oluştuğunu belirten Aktürk, bu nedenle jet yakıtındaki artışın kaçınılmaz olarak bilet fiyatlarına yansıdığını söylüyor.

Aktürk, “Son üç ayda jet yakıtlarında yaklaşık yüzde 60 oranında artış yaşandı. Bu da bilet fiyatlarının yaklaşık yüzde 20 yükselmesine neden oldu” diyor.

Bu tablo sadece Türkiye’ye has değil. Avrupa’da da havayolları maliyet baskısını yolculara yansıtmaya başladı.

Air France-KLM uzun menzilli uçuşlara 100 euro ek fiyat getirirken, Lufthansa gelecek altı ayda 20 bin kısa uzaklıklı uçuşu azaltacağını açıkladı. Global danışmanlık şirketi Teneo’ya nazaran uçak bileti fiyatları son bir yılda dünya genelinde yüzde 24 arttı.

Financial Times’ın (FT) aktardığına nazaran ise global havayolları artan yakıt maliyetleri ve arz tasaları nedeniyle Mayıs ayı uçuş programlarından toplam 2 milyon koltuk kapasitesini çıkardı. Havacılık tahlil firması Cirium’un datalarını derleyen FT, son iki haftada kapasitesini en sert aşağı istikametli revize eden taşıyıcılardan birinin de Türk Hava Yolları olduğunu belirtti.

Turist rotasını değiştiriyor

DW Türkçe’ye konuşan turizmci Cem Polatoğlu, Türkiye’de artan uçak bileti fiyatlarının rezervasyonlar üzerinde direkt baskı yarattığını belirtiyor. “Jet yakıtı fiyatlarındaki artış uçak fiyatlarını artırınca rezervasyonlarımızı yüzde 10 azalttı” diyor.

Polatoğlu’na nazaran bilhassa Avrupalı turistler artık uçak yerine kara yahut trenle ulaşabilecekleri destinasyonları tercih ediyor. Bu nedenle İtalya, İspanya ve Portekiz üzere ülkelerde rezervasyonlar artarken Türkiye’de düşüş yaşanıyor.

Polatoğlu’nun değerlendirmelerine nazaran Türkiye’nin uçuşa bağımlı destinasyon yapısı, artan bilet fiyatlarını rakip ülkelere kıyasla daha büyük dezavantaja dönüştürüyor. Bu durum Türkiye’nin fiyat avantajını aşındırıyor.

İç turizm de etkileniyor

Maliyet baskısı sırf yabancı turistte değil, iç turizmde de hissediliyor. Polatoğlu, uçakla ulaşılan destinasyonların iç pazarda da daha sert etkilendiğini söz ediyor.

“Karadeniz ve GAP cinslerinde uçakla gidilen destinasyonlar olduğu için ekstra fiyat artışları oluştu” değerlendirmesinde bulunuyor.

Polatoğlu, buna karşılık otobüsle gidilen kültür cinslerinde fiyat artışlarının daha hudutlu kaldığı, bu segmentte daha çok olağan dönem artırımlarının tesirli olduğunu belirtiyor.

Turizm gelirlerinde aşağı istikametli risk

Yükselen uçuş maliyetlerinin tesiri sadece talep tarafıyla sonlu değil.

Ali Arif Aktürk’e nazaran artan uçak bileti fiyatları turistlerin seyahat kararlarını etkilerken, turizm işletmeleri de yükselen maliyet baskısıyla karşı karşıya kalıyor. Bilhassa her şey dahil sistemle çalışan tesislerde başta besin olmak üzere maliyetler artıyor. Aktürk, evvelden satılmış paket kapasitesi bulunan işletmelerin bu artışı fiyatlara yansıtmakta zorlandığını belirtiyor.

Bu durumun tesislerin kârlılığını baskıladığını söz eden Aktürk, mevcut tablo sürerse Türkiye’nin 2026 turizm gelirlerinin olumsuz etkileneceğini söylüyor.

Resmi bilgilere nazaran Türkiye’nin turizm geliri yılın birinci çeyreğinde geçen yılın birebir periyoduna nazaran yüzde 4,2 artarak 9,9 milyar dolara, ziyaretçi sayısı ise yeniden yüzde 4,2 yükselerek 9,2 milyona çıktı. Lakin uzmanlar, Hürmüz kontaklı fiyat artışlarının turizm bölümüne tesirinin gecikmeli olarak hissedilebileceğine dikkat çekiyor.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy da geçen hafta yaptığı açıklamada, bölgesel savaş ve jeopolitik belirsizliklerin gölgesinde geçecek ikinci çeyrek için dalda “temkinli bekleyiş” devrine girildiğini belirterek, kalıcı ateşkes sağlanana kadar son dakika rezervasyonlarının belirleyici olacağını tabir etmişti.

Türkiye jet yakıtında fizikî arz sorunu yaşamasa da global fiyat artışının havacılık maliyetleri üzerinden turizm gelirleri üzerinde baskı yarattığı görülüyor. Bu tablo, arz avantajının global fiyat şokunun ekonomik tesirlerini bertaraf etmeye yetmediğini ortaya koyuyor.