Bilim insanları karşılığını buldu: Kızıl saçın ortaya çıkmasının bir nedeni var

Geniş kapsamlı genetik araştırma, Avrupa’da kızıl saç geninin, 10 binden fazla yıldır faal olarak ortaya çıktığını vakitle daha yaygın hale geldiğini ortaya koydu. Sebep ise insanları daha sağlıklı ve güçlü hale getirmek.

Bilim insanları, yaklaşık 16 bin antik insan kalıntısından ve 6 binden fazla yaşayan bireyden elde edilen DNA verilerini inceleyerek doğal seleksiyonla (seçilim) ilgili güçlü deliller elde etti.

Çalışmada, doğal seçilim tarafından tercih edilmiş görünen 479 genetik varyant tespit edildi. Kızıl saç ve açık ciltle alakalı genlerin yanı sıra, çölyak hastalığına yatkınlık ve diyabet, kellik ile romatoid artrit riskini azaltan kimi genlerin de vakitle daha yaygın hale geldiği belirlendi.

Araştırmacılar, “Kızıl saç 4 bin yıl evvel avantajlı olabilir ya da daha değerli bir özelliğe bağlı olarak yayılmış olabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Önceki çalışmalar, kızıl saçlı ve açık ciltli bireylerin D vitaminini daha verimli üretebildiğini, bunun da bilhassa güneş ışığının az olduğu kuzey bölgelerde hayatta kalma avantajı sağlamış olabileceğini gösteriyor.

Daha evvel, yetişkinlikte süt sindirme yeteneği üzere sadece yaklaşık 21 genetik özelliğin doğal seçilimle yaygınlaştığı biliniyordu.

Ancak yeni çalışma, çok sayıda antik DNA örneği ve gelişmiş tahlil formülleri sayesinde, Batı Avrasya’da yüzlerce genin vakit içinde yayılıp azaldığını ve bilhassa avcı-toplayıcı hayattan tarıma geçişle birlikte bu sürecin hızlandığını ortaya koydu.

Araştırmanın baş müellifi Ali Akbari, “Bu yeni teknikler ve geniş antik genom verisi sayesinde doğal seçilimin biyolojimizi nasıl şekillendirdiğini artık gerçek vakitli izleyebiliyoruz” dedi.

Bilim beşerlerine nazaran kimi genlerin avantajı çok açık; kızıl saç ve açık ciltle bağlı genler, “düşük güneş ışığı alan bölgelerde, beslenmeyle gereğince alınamayan D vitamininin daha fazla üretilmesini sağlamış olabilir.”

Bazı hastalık genleri çoğalıyor, kimileri spesifik devirlerde ortaya çıkıyor

Buna karşılık kimi genetik eğilimler daha sıkıntı açıklanıyor. Çölyak hastalığı riskini artıran bir mutasyonun yaklaşık 4 bin yıl evvel ortaya çıktığı ve vakitle yaygınlaştığı belirlendi. Bu gen varyantına sahip bireylerin, hastalık riskine karşın hayatta kalma ve genlerini aktarma mümkünlüğünün daha yüksek olduğu düşünülüyor.

Benzer formda, verem riskini artıran TYK2 isimli bağışıklık geni de 9 bin ile 3 bin yıl evvel ortasında yaygınlaşmış, akabinde tekrar azalmaya başlamış. Bu cins genlerin, makul periyotlarda yaygın olan patojenlere karşı müdafaa sağlamış olabileceği bedellendiriliyor.

Tasarruf eden gen

Araştırma ayrıyeten, yüksek beden yağı oranını teşvik eden gen kombinasyonlarının vakitle azaldığını ortaya koydu. Bu durum, kıtlık periyotlarında avantaj sağlayan “tasarruflu gen” hipoteziyle açıklanıyor. Tarımla birlikte besine erişimin nizamlı hale gelmesi, bu cins genleri dezavantajlı hale getirmiş olabilir.

Bulgular Nature mecmuasında yayımlandı