Almanya’da neden “Sessiz Saat” uygulaması yaygınlaşıyor?

Bu haftadan itibaren Almanya’daki IKEA mağazalarında çarşamba günleri saat 17 ile 19 ortasında ortam besbelli formda daha sakin oluyor. Müzik çalınmıyor, kimi kısımlarda ışıklar kısılıyor ve anonslar sırf acil durumlarda yapılıyor. Hedef, uyarıcı etkenleri bariz formda azaltmak. “Sessiz Saat” ismi verilen uygulamasının amacı, görünmeyen mahzurları olan özel bireylerin günlük hayat iştirakini kolaylaştırmak.

Bu uygulama, “Gemeinsam zusammen” (Birlikte Bir Arada) isimli kapsayıcılık derneğinin teşebbüsüyle hayata geçirildi.

Derneğin sözcüsü Rebecca Lefèvre, DW’ye yaptığı açıklamada, “Sessiz Saat uygulamasıyla görünmeyen manileri olan bireylerin yükünü hafifletmek istiyoruz. Bu şahıslar birçok vakit merkezî hudut sistemleri üzerindeki daima baskı nedeniyle zorlanıyor. Bu nedenle onlar için bilhassa daha az uyaran içeren ortamlar oluşturmak istiyoruz” dedi.

Günlük hayattaki görünmeyen engeller

Sessiz Saat uygulaması, etkilenen şahıslar için bilhassa duyusal pürüzleri, lakin bunun yanı sıra kimyasal, toplumsal ve bağlantıyla ilgili manileri de azaltmayı amaçlıyor. Zira bu pürüzler birden fazla vakit insanların konuttan çıkmasını bile zorlaştırabiliyor.

Herhangi bir pürüzü olmayan bireylerin birden fazla vakit fark etmediği bir gerçek var: Bir mobilya mağazasında ya da süpermarkette bulunurken tüm duyular daima olarak farklı biçimlerde uyarılıyor. Renkli tabelalar, alışveriş otomobillerinin çıkardığı sesler ve birbirine karışan farklı kokular birçok insan için bunaltıcı olabiliyor.

Bu durum bilhassa otizm spektrumunda yer alan bireyler, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB/ADHD) bulunanlar, kronik yorgunluk yahut kronik ağrı yaşayanlar, ruhsal rahatsızlıkları olanlar ve duyusal pürüzleri bulunan şahıslar için geçerli.

Sessiz Saat uygulamasının öncüsü ise otizmli bir çocuğun babası olan ve bir süpermarket zincirinde çalışan Yeni Zelandalı Theo Hogg oldu. Hogg, 2019 yılında patronlarını ülke genelindeki tüm mağazalarda bir “Sessiz Saat” uygulaması başlatmaya ikna etti. O tarihten sonra birçok ülke bu örneği takip etti.

Almanya’da kapsayıcılık teşebbüsü 2023 yılında başladı.

Rebecca Lefèvre, teşebbüsün ana fikrini şöyle açıklıyor:

“Bu hususun görünürlük kazanmasını da istiyoruz. Zira etkilenen şahıslar birçok vakit sorunun tam olarak ne olduğunu anlatamıyor ve dışarıdan bakıldığında da bu durum anlaşılmıyor. Bu beşerler sık sık ‘abartıyorsun’ ya da ‘kendine sıkıntı ediyorsun’ üzere reaksiyonlarla karşılaşıyor.”

Mağazalardan müzelere kadar yayılıyor

Giderek daha fazla şirket ve mağaza. sessiz saat uygulamasına katılıyor. Çok sayıda Edeka ve REWE marketinde muhakkak saatlerde ortam daha sakin hale getiriliyor.

Örneğin Diez kentindeki REWE mağazasında her çarşamba 15-16 saatleri ortasında ışıklar kısılıyor, kasaların bip sesleri kapatılıyor ve raflara eser yerleştirme süreçleri durduruluyor.

Mağaza müdürü Rudolf Schmidt, “Birisi cep telefonuyla yüksek sesle konuşuyorsa, görüşmesini sonlandırmasını nazikçe rica ediyoruz” diyor.

Bu teşebbüsü destekleyen birinci isimlerden biri olan Schmidt, “Bu uygulama için bilhassa gelen müşteriler bize teşekkür ediyor. Orta sıra ‘Buna nitekim gerek var mı?’ diyenler oluyor lakin durumu açıkladığımızda herkes anlayış gösteriyor” tabirlerini kullanıyor.

Rebecca Lefèvre, sessiz saatin sırf mağazalarla sonlu olmadığını vurguluyor:

“Sinemalar, yüzme havuzları ve bowling salonları da katılıyor. Yakında muhtemelen birinci trambolin salonumuz da olacak. Meğer bu cins yerler olağanda son derece ağır uyaran içeriyor. Lakin kıymetli olan denemek ve bunu mümkün kılmak.”

Münster Kent Müzesi de bu yılın Şubat ayından beri uygulamaya katılıyor. Ziyaretçiler ayda bir kere salı günleri 16-18 saatleri ortasında uygulama yahut broşür yardımıyla özel olarak hazırlanan sessiz saat rotasını takip edebiliyor.

Bu mühlet boyunca müze rehberli cinsler düzenlemiyor. Ayrıyeten ziyaretçiler için dinlenme alanları ve irtibat kartları sunuluyor.

Müzenin müdür yardımcısı Axel Schollmeier, DW’ye yaptığı açıklamada, “Sessiz saat için özel olarak kaç kişinin geldiğini kaydetmiyoruz. Lakin sunduğumuz hizmetin kullanılmaya başlandığını açıkça görüyoruz” dedi.

Sessizlikten herkes faydalanabilir

Elbette akıllı telefonlar ve toplumsal medyanın hayatın merkezinde olduğu günümüzde, sakin bir alışveriş tecrübesinden hoşlanmak için ruhsal ya da nörolojik bir rahatsızlığa sahip olmak gerekmiyor.

Kassel’de bir bahçe eserleri mağazası işleten Frank Rohde’nin işletmesinde ise iştirakçi listesinde belirtildiği üzere tüm çalışma saatleri “sessiz saat” olarak kabul ediliyor:

“Biz bunu zati daima bu türlü yapıyorduk. Müzik çalmıyor, ortam sakin ve müşterilerle sohbet ediyoruz. Müşteriler bunu seviyor. Daima müzik sesi duymak istemiyorlar.”

Rebecca Lefèvre’ye nazaran, uygulamanın manisi olmayan şahıslar için de yarar sağlaması hoş bir yan tesir:

“Bu durum muhtemelen çok sayıda beşere âlâ geliyor. Zira daima uyaranlarla dolu bir ülkede yaşıyoruz. Fakat bir kişinin yalnızca daha sakin bir ortamı tercih etmesiyle, çok uyaran nedeniyle acı çekmesi, ağrı yaşaması ya da toplumsal hayata hiç katılamaması ortasında büyük fark var.”