Almanya iktisadı: Kimya devlerinin krizden çıkış arayışı

Avrupa’nın açık orta en büyük iktisadına sahip Almanya, dünya sıralamasında ise ABD ve Çin’den sonra üçüncü sırada yer alıyor.

Ancak son yıllarda yaşanan krizler, Almanya’nın tahtını zorluyor.

Jeopolitik tansiyonlar ve memleketler arası ihtilaflar, tedarik zincirlerini sekteye uğratırken, güç fiyatlarındaki artış da üretimin daha kıymetli hâle gelmesini beraberinde getiriyor.

Ayrıca yüksek teknoloji, bilhassa de yapay zeka alanındaki gelişmeler, global pazar dinamiklerinde değişime yol açarak, sakinlikten çıkma arayışındaki Alman iktisadını yeni sınamalarla karşı karşıya getiriyor.

Alman iktisadının Türkiye için önemi

Almanya, Türkiye’nin en büyük dış ticaret ortağı ve Türkiye’de açık orta en büyük yatırımcı pozisyonunda.

Bu nedenle Alman ekonomisindeki gelişmeler, sanayi üretimi ve talepteki azalma, halihazırda büyük zorluklarla gayret eden Türkiye iktisadını de, ihracat gelirlerinin gerilemesinden, turizm ve yatırımların azalmasına kadar pek çok alanda etkileyecek potansiyele sahip.

Bu nedenle Alman iktisadında yaşanan gelişmeler, bilhassa de Türk sanayi üretimi, kimya bölümü için büyük kıymet arz eden Alman kimya sanayisinin krizle çaba atakları Türkiye’de de yakından takip ediliyor.

Alman kimya devlerini en çok ne zorluyor?

Almanya’nın, otomotiv ve makine imalatının akabinde üçüncü en büyük sanayisini oluşturan ve BASF, Bayer ve Henkel üzere devlerin yer aldığı kimya sanayisi, yılda yüz milyarlarca euro gelir ve yaklaşık yarım milyon bireye de ülkede istihdam sağlıyor.

Ancak bu kesim de son yıllarda tıpkı otomotiv endüstrisinde olduğu üzere ağır krizlere sahne oluyor.

Yüksek güç maliyetleri, bürokratik düzenlemelerin oluşturduğu yük, süregelen ekonomik sakinlik ve memleketler arası alanda ağır rekabet, Alman kimya devlerini ağır imtihanlarla karşı karşıya getiriyor.

Özellikle güç fiyatlarındaki artış kimyasal üretim süreçlerini zorluyor. Kimya bölümü güç fiyatlarındaki değişimlere karşı çok hassas. Zira kimyasal üretim süreçlerinde kilit role sahip ısı, yüksek basınç, ısı transferi ve buhar, çok önemli ölçülerde güç gerektiriyor.

Dolaysıyla güç fiyatları yükseldiğinde, şirketlerin global rekabet gücü ve karlılığı da etkileniyor.

Rusya’nın Şubat 2022’de başlattığı Ukrayna işgali, Almanya’nın ucuz Rus gazından vazgeçmesine yol açarken, tıpkı vakitte Alman kimya şirketlerini de dünya genelindeki en yüksek güç fiyatları ile başa çıkmaya zorladı.

ABD ve İsrail’in İran’a saldırarak başlattıkları savaş da güç fiyatlarında yeni bir sıçramayı tetiklerken, tedarik zincirlerini aksattı ve birtakım kritik ham unsurlarda kıtlığa yol açtı.

Almanya’nın en büyük entegre kimya tesisi Leuna Kimya Parkı’nı işleten altyapı ve hizmet şirketi InfraLeuna’nın Genel Müdürü Christof Günther, yaşanan zahmetleri DW’ye “Ukrayna’daki savaşın başlamasıyla güç fiyatları, bilhassa de doğal gaz fiyatları iki katına çıktı. Ve İran’daki savaş nedeniyle de, süreksiz olarak, güç fiyatları bir defa daha iki katına çıktı. Yani son derece yüksek güç maliyetleriyle başa çıkmaya çalışıyoruz” kelamlarıyla aktardı.

Canlanma emareleri var mı?

Almanya’nın kimya sanayisinde bu yıl içinde canlanma umudu yok.

Alman Kimya Sanayi Birliği’nin (VCI) bilgilerine nazaran Alman kimya şirketlerinin toplam geliri 2022’den bu yana yaklaşık yüzde 22 azalarak 2025’te 220 milyar euroya düştü.

Yaklaşık 2 bin 300 şirketi temsil eden VCI, DW’ye yaptığı açıklamada, bu yıl üretimde sakinlik hatta daha da gerileme yaşanmasının mümkün olduğunu belirtti. VCI, Almanya’nın bir sanayi merkezi olarak pozisyonunu güçlendirmek için doğal gaz maliyetlerinin düşürülmesinin hayati değer taşıdığına işaret ediyor.

Peki, organik atıkların işlenmesiyle elde edilen biyogazdan üretilen ve etraf dostu olarak nitelendirilen biyometan fosil yakıta alternatif oluşturabilir mi?

VCI, “Biyometan üzere alternatifler dönüşümü destekleyebilir, lakin bunlar hala yaygınlaşma evresinde ve şu anda sadece sonlu ölçüde mevcut” diyor.

Alman şirketleri rekabet gücünü tekrar nasıl kazanır?

Münih merkezli ifo Enstitüsü’nün kimya endüstrisi uzmanı Anna Wolf ise güç verimliliğine yönelik üretim ve geri dönüşüm yatırımlarına işaret ederek, kimya kesiminin güç sıkıntılarının üstesinden gelmek için elinden gelenin birçoklarını yaptığını, artık asıl yükün siyasetçilerin omuzlarında olduğunu söylüyor.

Siyasi karar alıcılarının, “enerjinin kâfi ölçüde, milletlerarası seviyede rekabetçi fiyatlarla ve kimya sanayisinin uzun vadeli yatırım planları için sahiden güvenebileceği bir altyapı aracılığıyla temin edilmesini sağlamakla yükümlü olduklarını” vurgulayan Wolf, “Aksi takdirde hiçbir tedbir kimya endüstrisinin rekabet gücünü geri kazanması için kâfi olmayacaktır” dedi.

Krizi ağırlaştıran bir öteki öge da Almanya’da uzun vadeli ekonomik sakinlik ve Avrupa genelinde zayıf büyüme. Çünkü bu nedenle kimyasal eserlere talep düşük seyrediyor.

DIW Berlin isimli Alman İktisat Araştırmaları Enstitüsü’nün Sanayi Siyasetleri Araştırma Yöneticisi Martin Gornig, “Son yıllarda piyasa şartları Alman kimya sanayisinin aleyhine değişti” bilgisini paylaşıyor. Gornig, Avrupa’da iktisat tekrar canlandığı takdirde, kimya sanayisinin de görünümünün iyileşebileceğine işaret ediyor.

İşten çıkarmalar artıyor, yatırımlar erteleniyor

Ekonomideki olumsuz iklim, Almanya’da pek çok şirketin yatırımlarını ertelemesine, üretimini azaltmasına ve işten çıkarmalara sürat vermesine yol açtı.

Örneğin Alman kimya devi BASF, iç pazarda kapsamlı bir maliyet düşürme programı yürütürken, bilhassa Çin’de agresif biçimde yatırım yapıyor.

Şirket ayrıyeten, iş gücünü yine yapılandırma stratejisi kapsamında, birtakım art ofis işlerini Almanya’dan Hindistan ve Malezya üzere Asya ülkelerine kaydırmaya hazırlanıyor.

Kimya kesimi hakkındaki yayınlarıyla tanınan chemeurope.com’un paylaştığı datalara nazaran 2022’den bu yana kimya dalında toplamda 13 binden fazla kişi işten çıkartıldı.

Uzmanlar, tüm olumsuz gelişmelere ve güçlü şartlara karşın Almanya’nın şirketlerin temel kimya üretim faaliyetleri açısından merkezi bir pozisyonda yer almaya devam ettiğine işaret ediyor.

Ancak şartlarda güzelleşme olmadığı takdirde, şirketlerin öteki yerlerde üretim kapasitesini artırması beklenen görünüyor.

Üretimin yurt dışına kayması ne cins riskler doğurur?

Kimya devlerinin üretimlerini yurtdışına kaydırması arz güvenliğini riske atabilir.

ifo uzmanı Anna Wolf’e nazaran Almanya ve Avrupa, kimya üzere stratejik ehemmiyete sahip dalların yurt dışına kaymasını kolaylıkla kabullenmez.

“Bu mantık, muteber ortakların bulunduğu açık bir dünya iktisadında işliyordu. Lakin muteber iştirakler artık ender bulunur hale geldi” diyen Wolf, giderek daha kırılgan ittifaklar ve güvenilmez ortakların hakim olduğu bir dünyada, kritik sanayi kollarını kaybetmenin Avrupa’nın arz güvenliğini zayıflatabileceği ikazında bulunuyor.

Endüstri Alman hükümetinden ne talep ediyor?

Alman hükümeti, kimya dalı üzere güç ağır bölümleri desteklemek için elektrik maliyetlerini sübvanse etmek istiyor.

Ayrıca şirketlerin haksız biçimde yük bindirdiğini savunduğu Avrupa Birliğinin (AB) karbon fiyatlandırma sisteminde ıslahat için baskı yapıyor.

Berlin, iklim maksatlarından feragat etmeden, Alman endüstrisinin rekabetçiliğini güçlendirmek istiyor.

Ancak Alman kimya sanayisi, bu adımları memnuniyetle karşılasa da, daha fazlasının gerektiğini vurguluyor.

Vergi teşvikleri ve uzun vadeli doğal gaz arzının garanti altına alınmasını talep eden VCI, yenilenebilir bir yakıt olan biyometanın yaygınlaşmasını istiyor.

Ayrıca bürokratik süreçlerin üretimi engellediğini söyleyerek, “Sektörün hemen sağlam ve milletlerarası ölçekte rekabetçi çerçeve şartlara gereksinimi var” davetini yapıyor.