Nükleere dönüş: Çernobilden 40 yıl sonra yine tanınan

1986’daki Çernobil faciası, nükleer güce dair global kaygıları artırdı ve Avrupa ile öteki bölgelerde bu teknolojinin gelişimini yavaşlattı. Fakat ortadan geçen kırk yılın akabinde dünya genelinde nükleere ilgi tekrar canlanıyor, Ukrayna ve İran’daki savaşla birlikte bu eğilim sürat kazanmış durumda.

Dünya çapında 31 ülkede 400’den fazla nükleer reaktör faaliyetteyken yaklaşık 70 yeni reaktörün de inşası sürüyor. Bugün nükleer güç, dünya elektriğinin yaklaşık yüzde 10’unu üretiyor.

Uluslararası Enerji Ajansı Lideri (IEA) Fatih Birol, Çernobil ve 2011’de Japonya’daki Fukuşima felaketi sonrası nükleer güce ilginin azaldığını fakat artık tablonun değişmekte olduğunu söylüyor:

“Ortadoğu’daki savaşla birlikte nükleerin geri döneceğinden yüzde 100 eminim. İnançlı bir elektrik üretim sistemi olarak görülüyor ve Amerika’da, Avrupa’da, Asya’da çok güçlü bir geri dönüş göreceğiz.”

AB: Nükleerden çıkış hataydı

ABD, 94 aktif reaktörle dünyanın en büyük nükleer güç üreticisi pozisyonunda. Washington idaresi nükleer kapasitesini 2050’ye kadar dört katına çıkarma maksadıyla yatırımlarını artırıyor.

Çin ise 61 reaktör işletiyor ve yaklaşık 40 yeni reaktör inşasıyla dünyada bu alana en süratli yatırım yapan ülke pozisyonunda. Maksadı, ABD’yi geçerek global nükleer kapasitede birinci sıraya yükselmek.

Rusya ve İran savaşı kaynaklı güç şokları yaşayan Avrupa Birliği (AB) de nükleer stratejisini gözden geçiriyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa’nın nükleer enerjiyi azaltmasını “stratejik hata” olarak nitelendirdi ve yeni santral yatırımlarının teşvik edileceğini açıkladı:

“Avrupa’nın sağlam, uygun fiyatlı ve düşük emisyonlu bir güç kaynağına sırt çevirmesi stratejik bir yanılgıydı… Son yıllarda nükleer konusunda global bir canlanma görüyoruz ve Avrupa bunun modülü olmak istiyor.”

Avrupa Komitesi artık nükleer enerjiyi, rüzgâr ve güneş gücüyle birlikte “temiz enerji” kaynaklarından biri olarak görüyor ve iklim gayelerine ulaşmada ehemmiyetini vurguluyor.

1990’larda nükleer Avrupa elektriğinin yaklaşık üçte birini sağlıyordu. Bugün bu oran yüzde 15’e gerilemiş durumda.

Almanya nükleere karşı

Kıtada Fransa başta olmak üzere İsveç ve Finlandiya üzere birtakım AB üyeleri nükleer gücün öncüsü durumda. Buna karşılık Almanya, Avusturya ve İtalya nükleer enerjiyi yasaklayan ülkeler ortasında yer alıyor.

Belçika geçen yıl kıymetli bir siyaset değişikliğine giderek reaktörlerin kapatılmasını öngören maddeyi iptal etti ve santrallerin ömrünü uzattı. İspanya ise 2027-2035 ortasında aktif yedi reaktörünü kapatmayı planlıyor.

Paris merkezli danışmanlık şirketi Colombus Consulting’den Nicolas Goldberg, COVID-19 salgını ve Ukrayna savaşıyla yaşanan gaz arz krizinin, “yenilenebilir elektriğin tek başına yeterliliğinin sonlarını ve Avrupa’nın ithal doğalgaza olan bağımlılığını ortaya koyduğu” görüşünde.

57 reaktörle elektriğinin yüzde 70’ini nükleerden sağlayan Fransa, dış şoklara karşı en güçlü ülkelerden biri olarak gösteriliyor.

Almanya’da yıllar boyunca nükleer zıddı protestolar hükümetler üzerinde baskı yarattı. Eleştirmenler bu teknolojiyi inançsız ve sürdürülemez görüyordu. Avrupa’nın en büyük ekonomisindeki son üç reaktör de 2023’te kapatıldı. Karar, Ukrayna işgali nedeniyle Rusya’dan ucuz doğalgaz temininin imkânsızlaştığı bir ortamda, iş etraflarından gelen aksi taraftaki davetlere karşın uygulandı.

Rusya Türkiye’de santral inşa ediyor

Rusya nükleer teknoloji ihracatında önder pozisyonda, biri Türkiye’de olmak üzere dünya genelinde 20 reaktör inşa ediyor.

Türkiye’nin birinci nükleer santrali olacak Mersin’deki Akkuyu’da üretime kısa müddette başlanması hedefleniyor. Rus üretimi bu santrale ek olarak Sinop ve Trakya’da da santraller inşa edilerek elektriğin yüzde 10’unun nükleerden karşılanması hedefleniyor.

Rusya’nın kendi topraklarında ise 34 aktif reaktör bulunuyor.

Topraklarının bir kısmı Rusya işgali altındaki Ukrayna, elektriğinin yaklaşık yarısını nükleer güçten sağlıyor. Nisan 1986’da Çernobil’deki 4 numaralı reaktör patladığında Ukrayna şimdi Sovyetler Birliği’nin kesimiydi.

2011’de Fukuşima ile manşetlere taşınan Japonya ise 15 reaktörü yine devreye aldı, 10 reaktörün daha kısa müddette tekrar faaliyete geçmesi bekleniyor.

Güney Afrika, Afrika kıtasında nükleer santrale sahip tek ülke pozisyonunda. Mısır’da Rusya tarafından bir santral inşa ediliyor.

AP / MUK,BÜ