Türkiye’nin ihracatındaki kan kaybı durdurulabilir mi?

İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndan petrol ve gaz sevkiyatının durması global ticarette büyük bir belirsizliğe neden oluyor. Kırılgan durumdaki ateşkesin devam edip etmeyeceği de meçhullüğü besliyor.

Bu durum, bölgenin en güçlü ekonomilerinden olan Türkiye’nin dış ticaretine olumsuz yansıyor. Mart ayında Türkiye’nin ihracatı sert biçimde gerilerken, ithalatta ise sıçrama yaşandı.

DW Türkçe’ye konuşan iş dünyası temsilcileri, dış ticarette yaşanan kırılmanın derinleşmemesi için hükümetten üretimi ve ihracatı destekleyici adımlar bekliyor.

Küresel büyüme ve ticaret yavaşlayacak

İran savaşının iktisat ve ticaret üzerindeki tesirleri, savaş geride kalsa bile devam edecek. Savaş öncesinde 60 dolar düzeylerinde seyreden petrol fiyatları Mart ayında 120 dolara kadar çıkmıştı. Evvel ABD-İran ateşkesi akabinde İsrail-Lübnan ateşkesi sonrasında ise, petrol fiyatları 90 doların altına gerilemiş durumda.

Ticari alacak sigortası lideri Allianz Trade’in 2026’nın birinci çeyreğini içeren en yeni “Ekonomik Görünüm” raporuna nazaran, savaşın yarattığı yeni maliyet şartlarında, ABD ve Avrupa için daha düşük büyüme, daha yüksek enflasyon, artan mali baskı ve merkez bankaları açısından şiddetli bir görünüm bekleniyor.

Raporda global büyümenin yarım puan düşüşle 2026’da yüzde 2,6 olacağı iddiasına yer verilirken, ticaret büyümesinin ise yarım puan aşağı istikametli güncelleme sonrasında yüzde 1,5 düzeyinde kalabileceği kaydediliyor.

Dış açık 100 milyar dolara dayandı

Türkiye, bu çok istikametli krize dış ticaretindeki yapısal sıkıntılar ve zati çok yüksek olan enflasyonla yakalandı.Savaş ortamı ve yarattığı belirsizlik, Türkiye’nin dış ticaret bilgilerine süratle yansıdı.

Ticaret Bakanlığı verilerine göre, ihracat 28 Şubat’ta başlayan savaşın akabinde Mart ayında yıllık bazda yüzde 6,4 azalarak 21,9 milyar dolar oldu. Bu periyotta ithalat ise yüzde 8,4 üzere sert bir yükselişle 33,2 milyar dolara çıktı.

Böylelikle savaşın birinci ayında Türkiye’nin dış ticaret açığı 11,3 milyar dolar olarak geçekleşti ve geçen yıl tıpkı devrine nazaran yüzde 56,6 artmış oldu. Dış ticaret açığı birinci 3 ayda 30 milyar dolara, son 12 ayda ise 100 milyar dolara dayandı.

Petrol fiyatlarındaki artışlar Türkiye’de ekonomiyi olumsuz etkiliyorFotoğraf: Yasin Akgul/AFP

Savaş bölgesine ihracat yüzde 40 düştü

Özellikle İsrail hariç, savaşın direkt etkilediği dokuz bölge ülkesinde ağır ihracat kayıpları yaşandı.Türkiye’nin yılda ortalama 10 milyar dolarlık ihracat yaptığı bu ülkelere olan ihracat Mart dönemindeyüzde 40 düştü. İhracattaki düşüş Katar ve Bahreyn’de yüzde 80’e ulaşırken, Kuveyt’te yüzde 70, Umman’da yüzde 60, İran ve Irak’ta ise yüzde 30’u aşan ihracat kayıpları yaşandı.

Peki Türkiye iktisadı, dış ticaretteki bu olumsuz tabloyu bilakis çevirebilir mi?

“Türkiye’nin tedarik avantajı öne çıkabilir”

Türkiye genelinde 22 farklı sektörde 58 ihracatçı birliği çatısı altında 100 binden fazla ihracatçı şirketi temsil eden Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, savaşın Türkiye’nin ihracatı üzerindeki olumsuz yansımalarını daha birinci ayda derinden yaşadıklarını söylüyor.

Savaşla birlikte güç, lojistik ve hammadde maliyetlerinin artmaya başladığını anlatan TİM Başkanı Gültepe, “Sadece bir ayda bölge ülkelerine ihracatta 815 milyon dolarlık kaybımız var. Savaş uzadıkça bu kaybın daha da artacağını söyleyebilirim. Öteki taraftan savaşın uzaması durumunda lojistik maliyetlerindeki artışa paralel olarak Türkiye, yakından tedarik avantajıyla öne çıkabilir. Pandemi periyodu kadar olmasa da Asya’daki siparişlerin bir kısmı ülkemize gelebilir” diye konuşuyor.

“Ticaret diplomasisini artıracağız”

TİM bilgilerine nazaran, Türkiye 2025 yılında en çok ihracatı 19,8 milyar dolar ile Almanya’ya gerçekleştirdi. Almanya’yı 14,2 milyar dolar ile Birleşik Krallık (İngiltere) izledi. 

Hükümet, 2025 sonunda toplam 273,4 milyar dolar olan ihracatın 2026 sonunda 282 milyar dolara çıkarılmasını hedefliyor. Fakat İran savaşı sonrasında oluşan yeni konjonktürde bu amaca ulaşmak hiç kolay olmayacak.

Önümüzdeki aylarda ihracattaki kan kaybını durdurmak ve artışa geçmek için öncelikli olarak güçlü oldukları Avrupa pazarına değer vereceklerini, bunun yanı sıra Ortadoğu, ABD, Afrika, Uzak Doğu ve Latin Amerika üzere pazarlara daha fazla açılmayı hedeflediklerini kaydeden Mustafa Gültepe, “Bu bölgelerde ticaret diplomasisi faaliyetlerini artırarak, yeni iş birlikleri ve uzun vadeli ticari bağlar kurmayı önemsiyoruz. Son dört yıldır heyet programlarına çok daha fazla tartı veriyoruz. Bu yıl 200’ü aşkın heyet düzenleyeceğiz” diye konuşuyor.

IMF büyüme beklentisini düşürdü

Uluslararası Para Fonu (IMF) Nisan 2026 Dünya Ekonomik Görünüm raporunda, İran savaşının yarattığı tesirler çerçevesinde Türkiye iktisadına ait büyüme beklentilerini düşürdü. Buna nazaran Türkiye için büyüme beklentisi, Ocak 2026 kestirimine kıyasla 0,8 puan düşürülerek Ocak ayında açıklanan yüzde 4,2’den yüzde 3,4’e çekildi.

Bu revizyonda 2025 yılındaki büyümenin beklentilerin altında kalması ile yükselen petrol ve doğal gaz fiyatlarının iktisat üzerindeki baskısının tesirli olduğu kaydedildi. IMF raporuna nazaran, Türkiye iktisadı için daha evvel yüzde 4,1 olarak kestirim edilen 2027 büyümesi de yüzde 3,5’e düşürüldü.

“Savaşın kalıcı ve yapısal sonuçları olacak”

31 federasyon ve 340 üye dernek üzerinden 100 bine yakın şirketi temsil eden Türk İş Dünyası Konfederasyonu (TÜRKONFED) Başkanı Süleyman Sönmez, gelişmelerin İran savaşının “kalıcı ve yapısal” sonuçları olacağını gösterdiğini belirtiyor.

DW Türkçe’ye konuşan TÜRKONFED Başkanı Sönmez, artık enerji kaynaklarındaki çeşitlendirmenin ihracatta rekabetçiliğin önkoşulu haline geldiğini söylüyor.

Türkiye’nin yıllık ortalama 65 milyar dolarlık güç ithalat faturası olduğuna işaret eden Sönmez, “Petrolde her 10 dolarlık artış cari açığımıza 4,5 ila 5 milyar dolar ek yük bindiriyor. Kısa vadede, ihracatçının güç maliyeti baskısını hafifletecek acil önlemler gerekiyor” diyor.

Sönmez bu “acil tedbirleri” ise şöyle sıralıyor: “Dahilde Sürece Müsaade Evrakı müddetlerinin uzatılması, limanlarda bekleyen konteynerlerin ardiye fiyatlarının düşürülmesi ve ihracat kredi düzeneklerinin genişletilmesi.”

“Türkiye’nin köprü pozisyonu kıymet kazanıyor”

Bununla birlikte global tedarik zincirlerinin tekrar yapılandığını, bu durumun Türkiye için bir fırsat yaratabileceğini vurgulayan Sönmez’e nazaran, Türkiye’nin Avrupa ile Asya ortasındaki köprü pozisyonu, her krizde tekrar değer kazanıyor. TÜRKONFED Başkanı, kısa vadede dış ticaret istikrarını tekrar oluşturmak ve ihracatı artırmak için Türkiye’nin önünde bir fırsat olduğunu vurguluyor.

Sönmez, şu görüşleri lisana getiriyor:

“Savaş sonrasında yakından tedarik ve dost-müttefik ülkelerden tedarik hızlanıyor ve bu Türkiye için büyük bir fırsat. Türkiye’nin Avrupa ile Asya ortasındaki köprü pozisyonu, her krizde yine bedel kazanıyor. Ceyhan Limanı üzerinden Irak-Kerkük petrolünün ihracatına başlanması, bu coğrafik avantajın en taze ispatı.”