Yapay zekanın ekolojik ayak izi

Dünyada, sanayi ihtilaline misal bir dönüşümü tetikleyen yapay zekaya (AI), insanlığın pek çok alandaki gelişimini hızlandıracağı gerekçesiyle büyük yatırımlar yapılıyor.

AI’nin etrafa tesirleri alanında yürütülen araştırmalar ise bu ihtilalin tabiata kestirim edilenden daha çok ziyan verdiğini, bunların insanlığı ağır sınamalarla karşı karşıya bırakabileceğini ortaya koyuyor.

AI’nin ekonoljik ayak izini mercek altına alan Alman bilim bayanı Sophia Falk’ın, doktorası kapsamında yaptığı araştırmanın sonuçlarına nazaran yapay zekâ pek çok farklı alanda etrafa ziyan veriyor.

AI’nin şaşırtan su tüketim hacmi

AI teknolojilerinin global çapta elektrik talebini devasa boyutta arttırdığı, yapay zeka data merkezlerinin tek başlarına yaklaşık 100 bin meskenin tüketimine muadil elektrik tükettiği biliniyor.

Yapay zeka data merkezlerinin güç tüketiminin 2030 yılında iki kat artabileceği, mevcut altyapıların kâfi olmadığı tartışılırken, bunların geliştirilmesinde etrafın de gözetilmesi gerektiği tarafında davetler yapılıyor.

Bilim insanı Falk’ın araştırması, AI teknolojilerinin yalnızca elektrik tüketimini arttırmadığı, birebir vakitte muazzam boyutta su harcadığına, bilhassa büyük AI modellerinin sunduğu eğitimlerin milyonlarca litre suyun tüketilmesini gerekli kıldığına işaret ediyor.

İklim değişikliği dünya genelinde kuraklığa yol açıyor.Fotoğraf: Fadel Senna/AFP/Getty Images

Örneğin ChatGPT-4’ün bir eğitim döngüsü için yaklaşık 927 milyon litre su gerekiyor. Bu ölçü, yaklaşık 12 bin 700 kişinin bir yıl boyunca günlük su gereksinimine denk geliyor.

İklim değişikliği nedeniyle kuraklığın artması, esasen dünyanın bir çok bölgesinde kuraklığa, susuzluğa yol açtı. AI’nin süratle gelişmesi ile birlikte, beşerler ile dev AI şirketleri ortasında su paylaşım rekabeti artacak üzere görünüyor.

Kanserojen kimyasalların oluşturduğu riskler

Sophia Falk ayrıyeten hammadde çıkarma ve çip üretim süreçlerinde tabiata kimyasalların karıştığına, yapılan tahlillerin, kanserojen nitelikteki birtakım kimyasalların beşerler için kanser riskine yol açabileceğini de ortaya koyduğuna dikkat çekiyor.

Araştırmada, AI’nin kaynak tüketiminin gerçek boyutunun da hafife alındığına vurgu yapılıyor, “Hesaplanandan yaklaşık üçte bir oranında daha fazla hammaddeye muhtaçlık duyulmakta” bilgisi paylaşılıyor.

Hızla gelişen AI’nin güç tüketimi ile ilgili bilgilere erişimin mümkün olduğunu, fakat öteki çevresel tesirlerle ilgili muteber bilgilerin mevcut olmadığını vurgulayan Sophia Falk, etrafa olumsuz tesirlerin yavaş yavaş ortaya çıktığını ve giderek belirginleştiğini aktarıyor.

Biliminsanı Falk’ın araştırması, evvelki çalışmalardan farklı olarak, AI ile ilintili olarak yalnızca elektrik tüketimi ve CO2 emisyonlarını değil, toplam 16 çevresel kategoriyi ele alıyor. Ve bunlar ortasında arazi kullanımı ve kirliliğin beşerler ve ekosistemler üzerindeki tesirleri de yer alıyor.

“Şeffaf bilgi paylaşılmıyor”

Araştırmada kıymetli bir noktaya daha değiniliyor: Etrafa olumsuz tesirler genelde AI’nın kullanıldığı bölgelerde ortaya çıkmıyor ve bu da bu tesirlerin gündeme gelmesini, tartışmalara dahil edilmesini önlüyor.

Yapay zeka şirketlerinin, yeni teknolojilerin etrafa ziyanının önlenmesinde daha büyük sorumluluk almaları isteniyor.Fotoğraf: Alexander Limbach/Zoonar/picture alliance

Bu müşahedesine açıklık getiren Sophia Falk, ham hususların Latin Amerika ve Güneydoğu Asya’da çıkarıldığına, yarı iletken üretiminin büyük ölçüde Tayvan’da gerçekleştiğine dikkat çekerek, “Etkilenen bölgeler çoklukla tartışmalarda gündeme gelmiyor” diyor. Tıpkı vakitte, şirketlerin neredeyse hiç şeffaf bilgi paylaşmadığının da altını çiziyor.

Nelere dikkat edilmeli?

Siyasetin ve bilim dünyasının, AI’nin etrafa olumsuz tesirlerine karşı tedbirler konusunda harekete geçmesi gerektiğini söyleyen Falk, data merkezleri üzere alanlarda verimliliğe odaklanmanın yetersiz kaldığı ihtarını yapıyor, düzenlemelere ve regülasyonlarla, çevriyi koruyacak kriterlerin de dahil edilmesi gerektiğini savunuyor. 

Ayrıca biliminsanına nazaran AI’nin günlük ömürde daha şuurlu ve hassas kullanımı da mümkün.

Her bahiste AI’nin kullanılması gerekmediğini tabir eden Falk, nasıl plastik tüketimi sonlandırıldıysa, dijital teknolojilere karşı daha eleştirel bir yaklaşımın gelişebileceğini belirtiyor.

Sophia Falk’ın, Bonn Üniversitesi’ndeki bir araştırma kümesi olan Bonn AI Sustainable Lab’de hazırladığı doktora tezi, yapay zekânın çevresel tesirlerini tüm ömür döngüsü boyunca ele alan birinci kapsamlı tahlillerden biri olarak görülüyor.

KNA / DA, TY